Podstawową zasadą diety lekkostrawnej jest dostarczenie organizmowi wszystkich niezbędnych składników odżywczych bez niepotrzebnego obciążania układu pokarmowego. Tak przynajmniej wygląda to w największym skrócie. Czym właściwie jest dieta lekkostrawna i na czym polega? Które dania zalicza się do tego typu diety?
Definicja i zastosowanie diety lekkostrawnej
Dieta lekkostrawna zaliczana jest do rodzaju diet leczniczych, choć często traktowana jest także jako odmiana odżywiania podstawowego. Stosowana jest zarówno w przypadku osób chorych, jak i zdrowych, które chcą w ten sposób zadbać o swoje zdrowie. Podaje się ją zaraz po przyjęciu do szpitala, jak i w przypadku rozpoznania różnych chorób. Jej podstawowym założeniem jest brak obciążenia dla układu pokarmowego, co w wielu przypadkach może prowadzić do licznych dolegliwości. Ten rodzaj odżywiania opiera się na selekcji produktów i technik kulinarnych minimalizujących wydzielanie soków trawiennych oraz skracających czas pasażu jelitowego.
Wskazania medyczne do stosowania diety lekkostrawnej
W przypadku diety lekkostrawnej mamy do czynienia ze sposobem odżywiania, które stosuje się zarówno u zdrowych, jak i chorych, szczególnie w momencie, gdy dopiero jest się na etapie rozpoznawania przypadłości. W wielu przypadkach ten typ diety jest zalecany dla osób z chorobami układu pokarmowego, oddechowego, nerek, dróg moczowych i płuc. Powinni po nią sięgać także rekonwalescenci po operacjach i zabiegach chirurgicznych.
Często stosowana jest także jako krótkotrwałe leczenie dla osób z problemami żołądkowymi, jak choćby zatrucie pokarmowe czy niestrawność. Dieta lekkostrawna znajduje zastosowanie w leczeniu schorzeń żołądka i jelit, gdzie tradycyjne odżywianie może pogłębiać objawy. Szczególnie skuteczna okazuje się w terapii zapalenia błony śluzowej żołądka, wrzodów trawiennych, zespołu jelita drażliwego oraz stanów zapalnych jelit.
Zasady funkcjonowania diety lekkostrawnej
Podstawowym założeniem diety lekkostrawnej jest dostarczenie organizmowi jak największej ilości pokarmu bogatego w składniki odżywcze, przy jednoczesnym braku obciążenia dla układu pokarmowego. Działa to mniej więcej w ten sam sposób jak dieta podstawowa, ale główną różnicą jest to, że tutaj należy bardzo uważnie dobierać produkty odżywcze, ponieważ ten typ diety zalicza się do eliminacyjnej.
Oznacza to, że w tym przypadku można wymienić listę rzeczy, których jeść się nie powinno, ponieważ mogą one zaszkodzić. Dotyczy to także sposobu przyrządzania potraw. Kluczowe jest utrzymanie odpowiedniej temperatury dań — nie powinny być ani zbyt gorące, ani zbyt zimne, ponieważ skrajne temperatury podrażniają błonę śluzową przewodu pokarmowego. Zaleca się spożywanie pokarmów o temperaturze pokojowej lub lekko ciepłych.
Produkty dozwolone w diecie lekkostrawnej
Dieta lekkostrawna nie różni się tak bardzo od standardowej diety. Zaleca się jednak, aby skupić się na produktach i sposobach ich przyrządzania, które najmniej będą obciążać żołądek. Zaliczają się do tego potrawy przyrządzane w folii, gotowane na parze lub w wodzie i duszone.
Mięso i wędliny
W jadłospisie powinny znaleźć się chude mięsa takie jak pierś z kurczaka, indyka, cielęcina oraz chude części królika. Z wędlin dopuszczalne są wyłącznie produkty o niskiej zawartości tłuszczu — szynka drobiowa, polędwica wieprzowa bez tłuszczu oraz delikatna szynka z indyka.
Produkty zbożowe i mleczne
Zalecane są pieczywo pszenne — najlepiej wczorajsze lub lekko podpieczone, drobne makarony oraz biały ryż. Z produktów mlecznych wybieramy chude jogurty naturalne, kefiry, maślanki oraz twaróg o niskiej zawartości tłuszczu. Unikamy serów żółtych i pleśniowych.
Tłuszcze i dodatki
Poleca się także wykorzystywanie takich dodatków jak oleje roślinne, oliwy z oliwek i masła w umiarkowanych ilościach. Tłuszcze dodajemy na zimno, po ugotowaniu potrawy, aby uniknąć tworzenia się związków drażniących błonę śluzową żołądka.
Warzywa i owoce
W diecie tej powinny się znaleźć warzywa — marchew, buraki, pietruszka, pomidor — najlepiej gotowane, duszone lub rozcierane na mus. Owoce, szczególnie morele, jabłka i banany, spożywamy w postaci dojrzałej, miękką i pozbawioną skórki. Jabłka najlepiej piec lub gotować, co zwiększa ich strawność i zmniejsza ryzyko podrażnienia jelit.
Produkty wykluczające z diety lekkostrawnej
W diecie lekkostrawnej najważniejsze jest unikanie potraw i technik kulinarnych, które będą obciążały układ pokarmowy. Zalicza się do tego przede wszystkim żywność tłusta i smażona. Pieczenie na tłuszczu czy grillowanie także nie jest tutaj zalecane, podobnie jak stosowanie zasmażek.
Warzywa i owoce wzdymające
Lepiej unikać też produktów wzdymających, jak cebula, kapusta, kalafior, ogórki, groch oraz gruszki, śliwki czy czereśnie. Warzywa strączkowe — fasola, groch, soczewica — również obciążają przewód pokarmowy i powodują nadmierne gazowanie.
Produkty mięsne i nabiał
Nie powinno się sięgać po tłuste mięsa — wieprzowinę, baraninę, gęsinę, kaczkę — a także takie produkty jak sery żółte, sery pleśniowe i pasztety. Wyklucza się również tłuste wędliny takie jak kabanosy, salami, kiełbasy zwyczajne oraz wszelkie potrawy panierowane i smażone w głębokim tłuszczu.
Dodatki i przyprawy
Z diety eliminuje się ostre przyprawy — paprykę chili, czarny pieprz w dużych ilościach, curry oraz gotowe mieszanki przypraw zawierające wzmacniacze smaku. Unika się także produktów silnie przetworzonych, fast foodów, gotowych sosów oraz koncentratów.
Indywidualizacja diety lekkostrawnej
Warto pamiętać jednak o tym, że spożywane w niewielkich ilościach mogą nie zaszkodzić. Wiele będzie zależało jednak od naszego stanu zdrowia oraz dolegliwości, z jakimi się zmagamy. Dieta lekkostrawna może być modyfikowana i zdecydowanie powinna zostać dostosowana do indywidualnych potrzeb.
Kluczowe jest obserwowanie reakcji organizmu na poszczególne produkty i stopniowe rozszerzanie jadłospisu pod nadzorem dietetyka lub lekarza. U niektórych pacjentów nawet produkty uznawane za lekkostrawne mogą wywoływać dyskomfort, dlatego prowadzenie dzienniczka żywieniowego ułatwia identyfikację pokarmów źle tolerowanych. Modyfikacja diety powinna uwzględniać także częstotliwość posiłków — zaleca się spożywanie 5–6 niewielkich porcji dziennie zamiast 2–3 obfitych, co dodatkowo odciąża układ trawienny i ułatwia przyswajanie składników odżywczych.