Tarczyca jest gruczołem znajdującym się pod krtanią z przodu szyi. Wydzielane przez nią hormony wpływają na funkcje wzrostu, metabolizm, układ kostny, mięśnie, układ pokarmowy, pracę serca, centralny układ nerwowy i regulację gospodarki lipidowej. Działanie tego gruczołu może jednak zostać zaburzone przez pewne choroby. Przeczytaj nasz artykuł, aby dowiedzieć się, jak je leczyć.
Niedoczynność tarczycy — objawy i diagnostyka
Niedoczynność tarczycy wynika z niewystarczającej ilości hormonów wytwarzanych przez ten gruczoł. W początkowym stadium choroby ich stężenie jest na tyle niskie, że schorzenie może przebiegać bez wyraźnych symptomów. W miarę pogłębiania się niedoczynności pojawiają się takie objawy jak senność, spłycenie oddechu, duszność wysiłkowa oraz stałe uczucie zimna.
Do charakterystycznych zmian należą także sucha skóra, obrzęk szyi i ochrypły głos. Chorobie tej często towarzyszą pogorszenie pamięci, sztywność mięśni, ból stawów oraz zatrzymanie wody w organizmie. Wielu pacjentów zgłasza ogólne pogorszenie nastroju, apatię oraz zmniejszoną motywację do codziennych aktywności. Nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do chorób serca i układu krążenia, w tym do zwiększonego ryzyka miażdżycy, zwolnienia akcji serca oraz niewydolności mięśnia sercowego.
Chorobę tę można zdiagnozować, badając stężenie hormonów we krwi — przede wszystkim TSH (hormonu tyreotropowego) oraz hormonów wolnych fT3 i fT4. Dodatkowo warto wykonać pomiar stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych (anty-TPO, anty-TG), aby wykluczyć autoimmunologiczne podłoże schorzenia. RTG klatki piersiowej oraz USG tarczycy mogą dostarczyć informacji o strukturze i wielkości gruczołu, a także wykryć ewentualne zmiany guzowate.
Leczenie polega na przyjmowaniu preparatów tyroksyny, czyli uzupełnianiu według zaleceń lekarza brakujących hormonów. Dawkowanie ustala się indywidualnie na podstawie kontrolnych badań wykonywanych co kilka tygodni, a następnie co kilka miesięcy. Regularne monitorowanie poziomu TSH pozwala na optymalne wyrównanie gospodarki hormonalnej i poprawę jakości życia pacjenta.
Nadczynność tarczycy — przyczyny i postępowanie
Z nadczynnością tarczycy mamy do czynienia wtedy, gdy gruczoł ten wydziela zbyt dużą ilość hormonów – tyroksyny i trijodotyroniny. Stan ten objawia się poprzez zmiany skórne, osłabienie mięśni nóg, drżenie palców oraz wyraźną nerwowość i pobudzenie. Pacjenci obserwują pogorszoną kondycję włosów i paznokci, kołatanie serca, duszności, łzawienie, zaburzenia trawienia (przyspieszenie perystaltyki, luźne stolce) oraz nieregularne miesiączki u kobiet.
Charakterystyczny jest także niepokojący spadek masy ciała mimo zwiększonego apetytu oraz uczucie ciepła, nadmierna potliwość, a nawet problemy z termoregulacją. Nadczynność może być spowodowana chorobą Gravesa-Basedowa, guzkami tarczycy wydzielającymi autonomicznie hormony, zapaleniem gruczołu lub przedawkowaniem preparatów zawierających hormony tarczycy.
Chorobę można zdiagnozować podczas oznaczania poziomu TSH. Wynik poniżej normy przy podwyższonym stężeniu fT3 i fT4 świadczy o nadczynności gruczołu. Ponieważ nadmierna produkcja hormonów może doprowadzić nawet do tworzenia się złośliwych guzków, z tego względu wielu lekarzy zleca badania takie jak USG, biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, prześwietlenie klatki piersiowej, określenie poziomu T3 i T4 oraz przeciwciał przeciwtarczycowych (anty-TSHR, anty-TPO).
Leczenie polega na podawaniu leków przeciwtarczycowych (tiamazol, propylotiouracyl), które zmniejszają wydzielanie hormonów. Dodatkowo stosuje się beta-blokery, które łagodzą objawy sercowo-naczyniowe oraz drżenie. W przypadku wystąpienia nowotworu, braku odpowiedzi na leczenie farmakologiczne lub dużego ryzyka nawrotu choroby gruczoł jest wycinany lub leczony radiojodem (terapia izotopowa I-131).
Choroba Hashimoto — autoimmunologiczne zapalenie tarczycy
Choroba Hashimoto to przewlekłe zapalenie tarczycy o podłożu autoimmunologicznym. Polega ono na tym, że układ odpornościowy wytwarza przeciwciała niszczące komórki gruczołu tarczowego, prowadząc do stopniowego zmniejszania jego wydolności hormonalnej. Choroba może przebiegać zupełnie bezobjawowo przez wiele lat. Czasem gruczoł się powiększa i tworzy się wole, widoczne jako uwypuklenie na przedniej powierzchni szyi. Tarczyca w tym schorzeniu staje się twarda, spoista i nierówna — ma charakterystyczną guzkowatą strukturę wyczuwalną podczas badania palpacyjnego.
Z biegiem czasu pacjenci z chorobą Hashimoto zaczynają cierpieć na niedoczynność tarczycy, dopiero wtedy pogarsza się ich stan. W związku z tym warto szczególną uwagę zwrócić na dietę przy chorej tarczycy, która może wspierać funkcjonowanie organizmu i zmniejszać nasilenie objawów. Do częstych symptomów choroby należą bóle mięśni i stawów, wysoki poziom cholesterolu, tycie, suchość skóry i wypadanie włosów.
Charakterystyczne dla tej choroby są także stałe uczucie zimna, ciągłe zmęczenie i senność, kłopoty z pamięcią i koncentracją, zmienność nastroju oraz skłonność do depresji. Pacjenci zgłaszają obniżenie motywacji, wzmożoną pobudliwość emocjonalną oraz trudności w wykonywaniu zadań wymagających skupienia. Choroba Hashimoto nierzadko współistnieje z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi, takimi jak celiakia, cukrzyca typu 1 czy łuszczyca.
Diagnozę stawia się na podstawie badania poziomu TSH – jeżeli jest on podwyższony przy prawidłowym lub obniżonym stężeniu fT4 i fT3, może to oznaczać właśnie chorobę Hashimoto. Decydującym potwierdzeniem rozpoznania jest oznaczenie podwyższonego miana przeciwciał przeciwtarczycowych, zwłaszcza anty-TPO (przeciwko peroksydazie tarczycowej) oraz anty-TG (przeciwko tyreoglobulinie). Może jej towarzyszyć powstawanie guzków, które trzeba badać przez wykonywanie USG i biopsję cienkoigłową, aby określić ich charakter i wykluczyć zmiany nowotworowe.
Leczenie tej choroby polega na usuwaniu skutków, a nie przyczyn – podaje się syntetyczne preparaty tyroksyny (lewotyroksyna), które wyrównują poziom hormonów tarczycy we krwi. Terapia jest zazwyczaj dożywotnia, wymaga regularnego kontrolowania parametrów hormonalnych i dostosowywania dawki leku. Niektórzy pacjenci wymagają suplementacji selenu, witaminy D oraz żelaza, aby wspomóc funkcjonowanie tarczycy i zmniejszyć miano przeciwciał.
Monitorowanie stanu zdrowia tarczycy
Wyróżnia się kilka chorób tarczycy, które wpływają nie tylko na samopoczucie, ale także ogólne zdrowie organizmu. Niezwykle ważne jest regularne wykonywanie badań pod kątem prawidłowego funkcjonowania tego gruczołu, które mogą pomóc wcześnie wykryć zaburzenia i zastosować odpowiednie leczenie. Kontrolne oznaczenia TSH, fT3 i fT4 powinny być wykonywane co najmniej raz w roku u osób bez objawów oraz częściej u pacjentów już leczonych lub z obciążonym wywiadem rodzinnym.
Wczesne rozpoznanie dysfunkcji tarczycy pozwala na skuteczne leczenie, minimalizację powikłań oraz poprawę jakości życia. Jeśli zauważasz u siebie niepokojące objawy — takie jak nagła zmiana masy ciała, drżenie rąk, zmęczenie, problemy z koncentracją lub zmiany nastroju — warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem i wykonać badania hormonalne.