Biegunka to nieprzyjemna dolegliwość, objawiająca się oddawaniem wodnistego kału częściej niż trzy razy na dzień. Choć w świadomości większości ludzi choroba ta uznawana jest raczej za dość krępującą, jednocześnie należy do bardzo powszechnych. Oznacza to, że każdy z nas spotkał się z biegunką przynajmniej raz w życiu, jak nie częściej. Jak jednak sobie z nią radzić? Co jeść i pić, by złagodzić objawy?
- Definicja i przyczyny biegunki
- Podział biegunek według czasu trwania
- Nawodnienie organizmu podczas biegunki
- Żywienie w czasie biegunki
- Wizyta lekarska – kiedy jest konieczna
Definicja i przyczyny biegunki
Biegunka to bardzo powszechna dolegliwość, której najczęstszą przyczyną jest zakażenie bakteryjne lub wirusowe. Doprowadzić do niej może także zatrucie metalami ciężkimi czy przyjmowanie niektórych leków, w tym antybiotyków, które zaburzają naturalną florę bakteryjną jelit. Niestety towarzyszy ona także zatruciu pokarmowemu, czyli w momencie gdy zjemy coś nieświeżego czy nieodpowiednio przyrządzonego.
Może być również objawem wielu różnych schorzeń, w tym nieswoistego zapalenia jelit, przy nadczynności tarczycy, w momencie nietolerancji laktozy czy innej alergii pokarmowej. Niektórzy ludzie reagują biegunką na przykład na stres i sytuacje związane z silnymi emocjami. W przypadku wrażliwego układu pokarmowego warto zapoznać się z zasadami żywienia przy chorym żołądku i jelitach, które mogą pomóc w długoterminowym łagodzeniu dolegliwości trawiennych.
Podział biegunek według czasu trwania
Zdecydowana większość biegunek ma charakter ostry i trwa najwyżej do 10 dni. Ich przyczyną zazwyczaj są zakażenia bakteryjne i wirusowe. Często zdarza się, że to nawet incydenty jednodniowe, przy czym wystarczy po prostu odpocząć i wdrożyć odpowiednią dietę. Nieco bardziej niebezpieczne są jednak biegunki przewlekłe, trwające ponad 10 dni. W takich przypadkach można mieć do czynienia z poważniejszą chorobą, poza tym długi czas choroby znacząco osłabia organizm, ponieważ biegunki mocno odwadniają i prowadzą do utraty elektrolitów.
W przypadku biegunek przewlekłych należy zawsze skonsultować się z lekarzem, gdyż mogą one sygnalizować zapalenie jelita grubego, celiakię, zespół jelita drażliwego lub inne zaburzenia wymagające specjalistycznego leczenia.
Nawodnienie organizmu podczas biegunki
Biegunki sprawiają, że niejednokrotnie biega się do łazienki po kilka razy, oddając przy tym obfity i wodnisty kał. Abstrahując od tego, że jest to nieprzyjemne, mocno wpływa także na ogólną kondycję organizmu, który w ten sposób bardzo szybko się odwadnia i traci cenne składniki odżywcze oraz elektrolity, takie jak sód, potas i magnez. Istotne jest więc sięganie po większą ilość płynów, minimum 2 litry na dzień.
Zalecane napoje
Lepiej pić przegotowaną wodę, ale dopuszczalne są także gorzkie herbaty i herbaty ziołowe, w tym rumianek, mięta czy melisa. Pomocne mogą być również płyny nawadniające z apteki, które zawierają zbalansowaną ilość elektrolitów i glukozy.
Napoje, których należy unikać
Zdecydowanie odradza się sięganie po kawę, alkohol, słodkie napoje i napoje gazowane. Soki owocowe i warzywne też nie są w tym stanie wskazane, ponieważ mogą nasilać perystaltykę jelit i pogłębiać objawy.
Żywienie w czasie biegunki
Jedzenie przy biegunce jest znacznie utrudnione, jako że większość produktów po prostu przez nas przelatuje. Bardzo ważne jest więc to, co się je i ile się je. Posiłki powinny być starannie wyselekcjonowane, jednocześnie należy je spożywać co 2–3 godziny w niewielkich ilościach. Co ważne, początkowo powinno się wykluczyć jakiekolwiek produkty bogate w błonnik!
Produkty zalecane w początkowej fazie
Na początku choroby najlepiej sięgać po:
- biały ryż
- kleik ryżowy
- biszkopty
- pieczywo pszenne
- drobne makarony
- gotowaną marchew
- gotowane jabłka
- banany
Ogólnie warto sięgać po banany, jako że są bogatym źródłem potasu, którego traci się bardzo dużo w czasie biegunek. Potas jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania mięśni i układu nerwowego.
Rozszerzanie diety w fazie poprawy
Gdy stan zdrowia nieco się poprawi, można do diety zacząć wprowadzać kolejne produkty, w tym:
- chude mięsa i wędliny (np. pierś z kurczaka, indyk)
- niskotłuszczowe produkty mleczne (jogurt naturalny, kefir)
- ogórki bez skórki
- pomidory bez skórki
- ziemniaki
- owoce cytrusowe
- kisiele
- budynie
- zupy warzywne
W trakcie trwania biegunki wszelkie potrawy najlepiej przygotowywać na parze, piec w folii lub dusić. Unikaj smażenia, tłustych sosów i mocno przyprawionych dań, które mogą dodatkowo drażnić układ pokarmowy. Warto przeczytać więcej o lekkostrawnej diecie i jej działaniu na organizm, jeśli dolegliwości utrzymują się dłużej.
Wizyta lekarska – kiedy jest konieczna
Odpowiednia dieta, nawodnienie oraz odpoczynek powinny pomóc w opanowaniu biegunki w miarę szybko. Jeżeli jednak dolegliwości trwają dłużej niż 2 dni, do tego są bardzo nasilone, albo pojawiają się inne problemy, wizyta u lekarza może być bezwzględnie konieczna.
Objawy wymagające konsultacji lekarskiej
- biegunka utrzymująca się powyżej 48 godzin
- krew lub śluz w stolcu
- wysoka gorączka (powyżej 38,5°C)
- silne bóle brzucha
- objawy odwodnienia (suchość ust, rzadkie oddawanie moczu, zawroty głowy)
- utrata masy ciała
Lekarz może wówczas zalecić zażywanie specjalnych leków przeciwbiegunkowych oraz innych preparatów, na przykład nawadniających lub zawierających probiotyki wspierające odbudowę flory bakteryjnej jelit. W niektórych przypadkach może być potrzebne wykonanie badań diagnostycznych, aby wykluczyć choroby przewlekłe lub infekcje bakteryjne wymagające antybiotykoterapii.